Το θεραπευτικό συμβόλαιο ως το πρώτο βήμα της θεραπευτικής σχέσηςThe therapeutic contract as the first step of the therapeutic relationship
Τα όρια στις σχέσεις δεν υπάρχουν για να τις περιορίζουν. Υπάρχουν για να τις στηρίζουν.Boundaries in relationships do not exist to restrict them. They exist to support them.
Η κίνηση να ξεκινήσει κανείς ψυχοθεραπεία είναι για πολλούς ανθρώπους ένα σημαντικό βήμα. Ένα βήμα που συχνά συνοδεύεται από ερωτήματα, σκέψεις και μια φυσική αβεβαιότητα για το τι πρόκειται να συναντήσει. Προτού λοιπόν ξεκινήσει η θεραπευτική διαδικασία, είναι σημαντικό να υπάρχει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η θεραπευτική σχέση θα μπορέσει να αναπτυχθεί με ασφάλεια, σαφήνεια και αμοιβαίο σεβασμό.
Αυτός είναι και ο σκοπός του θεραπευτικού συμβολαίου.
Παρότι ο όρος «συμβόλαιο» μπορεί αρχικά να ακούγεται τυπικός ή αυστηρός, στην πραγματικότητα πρόκειται για μια συμφωνία που αφορά τη συνεργασία. Δεν αποτελεί μια τυπική διαδικασία - ούτε ένα έγγραφο που περιορίζεται σε κανόνες και υποχρεώσεις. Αντίθετα, αποτελεί την πρώτη γνωριμία με το πλαίσιο της θεραπευτικής σχέσης, επιχειρώντας να δημιουργηθούν εξαρχής συνθήκες διαφάνειας και εμπιστοσύνης.
Στο θεραπευτικό συμβόλαιο περιγράφονται βασικές πληροφορίες σχετικά με τη συνεργασία, όπως η διάρκεια και η συχνότητα των συνεδριών, το κόστος, ο τρόπος πληρωμής, η πολιτική ακυρώσεων, η τήρηση του απορρήτου, καθώς και άλλα πρακτικά και δεοντολογικά ζητήματα που αφορούν τη θεραπευτική διαδικασία.
Οι πληροφορίες αυτές μπορεί να δίνονται με διαφορετικό τρόπο από κάθε θεραπευτή. Κάποιοι επιλέγουν να τις παρουσιάζουν προφορικά, ενώ άλλοι προτιμούν να υπάρχει και ένα γραπτό θεραπευτικό συμβόλαιο.
Στο ΒΙΩ επιλέγεται η γραπτή μορφή, γιατί έτσι δίνεται η δυνατότητα στον άνθρωπο να διαβάσει το πλαίσιο με τον δικό του χρόνο, να επιστρέψει σε αυτό όποτε το χρειαστεί και να θέσει οποιεσδήποτε απορίες ή σκέψεις προκύψουν πριν ή κατά την έναρξη της συνεργασίας.
Η θεραπευτική σχέση βασίζεται στην εμπιστοσύνη, η οποία δεν δημιουργείται μόνο μέσα από όσα συζητούνται στις συνεδρίες. Χτίζεται από την πρώτη κιόλας επαφή, όταν υπάρχει συνέπεια, σαφήνεια και ειλικρίνεια ως προς τον τρόπο που πρόκειται να συνεργαστούμε.
Το θεραπευτικό συμβόλαιο λειτουργεί προστατευτικά τόσο για τον θεραπευόμενο όσο και για τον θεραπευτή. Δεν αποτελεί μια μονομερή δέσμευση, αλλά μια κοινή συμφωνία στην οποία περιγράφεται το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα συναντηθούν δύο άνθρωποι. Από τη μία πλευρά, ο θεραπευόμενος γνωρίζει εξαρχής τις συνθήκες της συνεργασίας. Από την άλλη, ο θεραπευτής δεσμεύεται να τηρεί με συνέπεια το ίδιο αυτό πλαίσιο, αναλαμβάνοντας την ευθύνη που του αναλογεί μέσα στη θεραπευτική σχέση.
Παράλληλα, το θεραπευτικό συμβόλαιο δεν παρουσιάζεται ως κάτι που απλώς υπογράφεται και μένει στο περιθώριο. Αποτελεί ένα σημείο αναφοράς, το οποίο μπορεί να συζητηθεί, να διευκρινιστεί και να γίνει αντικείμενο διαλόγου. Είναι σημαντικό ο άνθρωπος να αισθάνεται ότι μπορεί να εκφράσει απορίες, προβληματισμούς ή οτιδήποτε χρειάζεται διευκρίνιση σχετικά με το πλαίσιο της συνεργασίας. Η ανοιχτή επικοινωνία αποτελεί από μόνη της μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας.
Άλλωστε, τα όρια στις σχέσεις δεν υπάρχουν για να τις περιορίζουν. Υπάρχουν για να τις στηρίζουν.
Ένα σταθερό και ξεκάθαρο πλαίσιο δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας και όταν ένας άνθρωπος νιώθει ασφαλής, μπορεί να διερευνήσει την προσωπική του εμπειρία με μεγαλύτερη ελευθερία.
Ελπίζω να ανέδειξα με όσα έγραψα παραπάνω, τη σημασία του θεραπευτικού συμβολαίου, το οποίο για εμένα αποτελεί την πρώτη έκφραση της θεραπευτικής σχέσης. Μιας σχέσης που φιλοδοξεί να βασίζεται στη διαφάνεια, την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό, ώστε να διευρύνει διαρκώς τον χώρο μέσα στον οποίο θα διευρύνεται και ο θεραπευόμενος, υποστηρίζοντας τον στην προσπάθεια του να υπάρξει όπως πραγματικά είναι.
* Για λόγους ευχέρειας της γραφής, όπου χρησιμοποιείται το αρσενικό γένος, αυτό αναφέρεται σε όλα τα φύλα και δεν αποτελεί αποκλεισμό ή διάκριση.
Making the move to begin psychotherapy is, for many people, a significant step. A step that is often accompanied by questions, thoughts and a natural uncertainty about what is to come. So before the therapeutic process begins, it is important that there is a frame within which the therapeutic relationship can develop with safety, clarity and mutual respect.
This is the purpose of the therapeutic contract.
Although the word “contract” may at first sound formal or strict, it is in fact an agreement about collaboration. It is not a formality — nor a document limited to rules and obligations. On the contrary, it is a first encounter with the frame of the therapeutic relationship, an attempt to create conditions of transparency and trust from the very beginning.
The therapeutic contract sets out basic information about the work together: the length and frequency of sessions, the fee, the method of payment, the cancellation policy, confidentiality, and other practical and ethical matters concerning the therapeutic process.
This information may be given differently by each therapist. Some choose to present it verbally, while others prefer to have a written therapeutic contract as well.
At VIW the written form is chosen, because it allows the person to read the frame in their own time, to return to it whenever they need, and to raise any questions or thoughts that arise before or at the start of the work together.
The therapeutic relationship rests on trust, and trust is not created only through what is discussed in sessions. It is built from the very first contact, when there is consistency, clarity and honesty about the way we are going to work together.
The therapeutic contract is protective for the client and for the therapist alike. It is not a one-sided commitment, but a shared agreement describing the frame within which two people will meet. On the one hand, the client knows the terms of the work from the outset. On the other, the therapist undertakes to keep to that same frame consistently, taking on the responsibility that falls to them within the therapeutic relationship.
At the same time, the therapeutic contract is not presented as something that is simply signed and then set aside. It is a point of reference that can be discussed, clarified and opened to dialogue. It matters that the person feels able to voice questions, concerns or anything that needs clarifying about the frame of the work. Open communication is itself part of the therapeutic process.
After all, boundaries in relationships do not exist to restrict them. They exist to support them.
A stable, clear frame creates a sense of safety, and when a person feels safe, they can explore their personal experience with greater freedom.
I hope that what I have written above conveys the importance of the therapeutic contract, which for me is the first expression of the therapeutic relationship. A relationship that aspires to be founded on transparency, trust and respect, so that it continually widens the space within which the client, too, can widen — supporting them in their effort to exist as they truly are.
* For ease of writing, wherever the masculine gender is used it refers to all genders and does not constitute exclusion or discrimination.