Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να ξεκινήσω ψυχοθεραπεία;When is the right time to start psychotherapy?
Χρειάζεται να υπάρχει ένα «σοβαρό» πρόβλημα; Και υπάρχει μια απάντηση που ισχύει για όλους;Does there need to be a “serious” problem? And is there one answer that applies to everyone?
«Μήπως τελικά δεν το χρειάζομαι;»
«Την προηγούμενη φορά τα κατάφερα μόνος μου.»
«Ίσως, αν μιλήσω με έναν φίλο ή με την οικογένειά μου, να περάσει.»
«Ίσως να περιμένω λίγο ακόμη…»
Πρόκειται για σκέψεις που κάνουν πολλοί άνθρωποι πριν αποφασίσουν να ξεκινήσουν ψυχοθεραπεία. Σκέψεις απόλυτα φυσιολογικές, αμφιβολίες, φόβοι ή και στιγμές όπου υπάρχει ελπίδα, ότι οι δυσκολίες θα υποχωρήσουν από μόνες τους με τον χρόνο.
Πότε όμως είναι η κατάλληλη στιγμή να ξεκινήσει κάποιος ψυχοθεραπεία; Υπάρχει μια απάντηση που να ισχύει για όλους;
Χρειάζεται να υπάρχει ένα «σοβαρό» πρόβλημα;
Δεν είναι απαραίτητο ένας άνθρωπος να έχει φτάσει στα άκρα ή να βιώνει μια έντονη ψυχική κρίση για να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία. Για κάποιους ανθρώπους, η απόφαση έρχεται έπειτα από μια δύσκολη απώλεια, μια κρίση πανικού ή μια περίοδο βαθιάς θλίψης. Σε άλλους ανθρώπους γεννιέται πιο ήσυχα, μέσα από την αίσθηση ότι κάτι στη ζωή τους δεν είναι όπως θα ήθελαν.
Ίσως δυσκολεύεστε να σχετιστείτε με τους άλλους με τον τρόπο που θα επιθυμούσατε. Ίσως νιώθετε ότι δυσκολεύεστε να χαρείτε, να κατανοήσετε τον εαυτό σας ή να πάρετε αποφάσεις που πραγματικά σας εκφράζουν. Ίσως απλώς υπάρχει μέσα σας η αίσθηση ότι «κάτι» χρειάζεται να το κοιτάξετε λίγο πιο βαθιά.
Η ψυχοθεραπεία δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των δυσκολιών. Μπορεί να γίνει μια πορεία γνωριμίας με τον εαυτό μας· μια διαδικασία μέσα από την οποία μπορούμε να υπάρξουμε με μεγαλύτερη παρουσία στη ζωή μας, να αναπτύξουμε περισσότερη επίγνωση και κατανόηση των συναισθημάτων, των αναγκών και των επιλογών μας και σταδιακά να ξεκινήσουμε να ζούμε με έναν τρόπο που εκφράζει περισσότερο αυτό που πραγματικά είμαστε.
Η επιθυμία να γνωρίσουμε τον εαυτό μας
Υπάρχει ένα απόσπασμα του Carl Rogers που με συγκινεί κάθε φορά που το διαβάζω. Στο έργο του On Becoming a Person, ο Rogers περιγράφει έναν άνθρωπο που βρίσκεται απέναντι από τον θεραπευτή του και παλεύει να είναι ο εαυτός του, ενώ ταυτόχρονα φοβάται βαθιά να είναι πραγματικά ο εαυτός του. Περιγράφει την προσπάθεια να δει την εμπειρία του όπως πραγματικά είναι και, συγχρόνως, τον φόβο που μπορεί να συνοδεύει αυτή την προσπάθεια.
“struggling to be himself, yet deathly afraid of being himself”— Carl R. Rogers, On Becoming a Person (1961)
Αυτή η φράση κατά τη γνώμη μου περιγράφει κάτι βαθιά ανθρώπινο.
Να επιθυμούμε βαθιά να συναντήσουμε τον εαυτό μας και ταυτόχρονα να φοβόμαστε, τι μπορεί να ανακαλύψουμε. Να θέλουμε να αλλάξει κάτι στη ζωή μας, αλλά να διστάζουμε μπροστά στο άγνωστο. Να έχουμε ανάγκη να μας καταλάβει κάποιος, ενώ συγχρόνως φοβόμαστε μήπως τελικά δεν γίνουμε κατανοητοί ή αποδεκτοί…
Μέσα στη θεραπευτική σχέση, ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να δώσει μόνος του αυτή τη μάχη.
Χρειάζεται να νιώθει ότι βρίσκεται σε ένα μέρος, όπου μπορεί να υπάρξει όπως είναι. Ότι μπορεί να μοιραστεί ακόμη και όσα δυσκολεύεται να παραδεχτεί στον ίδιο του τον εαυτό. Ότι δεν θα κριθεί, δεν θα πιεστεί να αλλάξει και δεν θα του υποδείξει κάποιος ποιος πρέπει να γίνει.
Η ψυχοθεραπεία δεν είναι μια διαδικασία κατά την οποία ο θεραπευτής έχει όλες τις απαντήσεις. Είναι μια σχέση μέσα στην οποία δύο άνθρωποι συναντιούνται, ώστε ο ένας να μπορέσει να κατανοήσει βαθύτερα τον εαυτό του, να εμπιστευτεί σταδιακά την εμπειρία του και να ανακαλύψει τον δικό του τρόπο να υπάρχει στον κόσμο.
Πότε είναι λοιπόν η κατάλληλη στιγμή;
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους.
Κάποιοι θα αναζητήσουν την ψυχοθεραπεία όταν νιώσουν ότι δεν αντέχουν άλλο. Άλλοι θα επιλέξουν να ξεκινήσουν νωρίτερα, επειδή αισθάνονται πως κάτι μέσα τους ζητά «κάτι», ακόμη κι αν δεν μπορούν να το ονομάσουν. Άλλοι θα θελήσουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και να κατανοήσουν βαθύτερα τον τρόπο με τον οποίο σχετίζονται με τους άλλους αλλά και με τη ζωή. Άλλοι δεν θα επιλέξουν αυτή την διαδρομή.
Μήπως το ερώτημα δεν θα 'έπρεπε' να είναι «αν υπάρχει αυτή η «κατάλληλη» στιγμή;»
Αν αναρωτιόσασταν: «Τι είναι αυτό που με κάνει να σκέφτομαι την ψυχοθεραπεία σήμερα;»
Αν αυτή η σκέψη επιστρέφει ξανά και ξανά, αξίζει να της δώσετε λίγο χώρο. Να αναρωτηθείτε από πού έρχεται, τι την πυροδοτεί και ποια ανάγκη προσπαθεί να εκφράσει.
Η στιγμή που αρχίζουμε να ακούμε αυτές τις εσωτερικές διεργασίες είναι ήδη μια αρχή επαφής με τον εαυτό μας· μια αρχή της θεραπευτικής μας διαδρομής.
Πηγή: Rogers, C. R. (1961). On Becoming a Person: A Therapist's View of Psychotherapy. Houghton Mifflin.
* Για λόγους ευχέρειας της γραφής, όπου χρησιμοποιείται το αρσενικό γένος, αυτό αναφέρεται σε όλα τα φύλα και δεν αποτελεί αποκλεισμό ή διάκριση.
“Maybe I don't actually need it?”
“Last time I managed on my own.”
“Perhaps if I talk to a friend or to my family, it will pass.”
“Perhaps I'll wait a little longer…”
These are thoughts many people have before deciding to begin psychotherapy. Entirely natural thoughts — doubts, fears, or moments of hope that the difficulties will subside on their own, in time.
But when is the right time to begin psychotherapy? Is there one answer that applies to everyone?
Does there need to be a “serious” problem?
It is not necessary for a person to have reached breaking point, or to be in acute psychological crisis, in order to begin psychotherapy. For some people the decision comes after a painful loss, a panic attack or a period of deep sadness. In others it is born more quietly, out of a sense that something in their life is not as they would wish it to be.
Perhaps you find it hard to relate to others in the way you would like. Perhaps you feel it is hard to take pleasure in things, to understand yourself, or to make decisions that genuinely express you. Perhaps there is simply a sense inside you that “something” needs to be looked at a little more deeply.
Psychotherapy is not only about managing difficulties. It can become a journey of getting to know ourselves; a process through which we can exist with greater presence in our life, develop more awareness and understanding of our feelings, needs and choices, and gradually begin to live in a way that expresses more of who we truly are.
The wish to know ourselves
There is a passage by Carl Rogers that moves me every time I read it. In On Becoming a Person, Rogers describes a person sitting opposite their therapist, struggling to be themselves while at the same time deeply afraid of being themselves. He describes the effort to see one's experience as it really is and, simultaneously, the fear that can accompany that effort.
“struggling to be himself, yet deathly afraid of being himself”— Carl R. Rogers, On Becoming a Person (1961)
To my mind, this phrase describes something deeply human.
Wanting profoundly to meet ourselves, and at the same time fearing what we might discover. Wanting something in our life to change, yet hesitating before the unknown. Needing someone to understand us, while at the same time fearing that we may not, after all, be understood or accepted…
Within the therapeutic relationship, a person does not have to fight this battle alone.
They need to feel they are in a place where they can exist as they are. That they can share even what they find hard to admit to themselves. That they will not be judged, will not be pressed to change, and will not be told who they ought to become.
Psychotherapy is not a process in which the therapist holds all the answers. It is a relationship in which two people meet, so that one of them can understand themselves more deeply, gradually come to trust their experience, and discover their own way of being in the world.
So when is the right time?
There is no single answer that applies to everyone.
Some will seek psychotherapy when they feel they cannot bear it any longer. Others will choose to begin earlier, because they sense that something inside them is asking for “something”, even if they cannot name it. Others will want to know themselves better and to understand more deeply the way they relate to others and to life. Others will not choose this path at all.
Perhaps the question “ought” not to be whether there is such a thing as the “right” moment.
What if you asked instead: “What is it that makes me think about psychotherapy today?”
If that thought keeps returning, it is worth giving it a little space. Asking where it comes from, what sets it off, and which need it is trying to express.
The moment we begin to listen to these inner movements is already a beginning of contact with ourselves; a beginning of our therapeutic journey.
Source: Rogers, C. R. (1961). On Becoming a Person: A Therapist's View of Psychotherapy. Houghton Mifflin.
* For ease of writing, wherever the masculine gender is used it refers to all genders and does not constitute exclusion or discrimination.